“Queen is de PVV van de popmuziek”
Door op 01 december 2011

Album_title: De Muziek Zegt Alles

De jaarlijkse samenstelling van de Top 2000 kan bij muziekliefhebbers, of beter ‘muziekpuristen’, veelal rekenen op hoongelach. De jaarlijkse verkiezing van beste liedjes aller tijden door de luisteraars van Radio 2 heeft nooit echt een heel spannend verloop. De bovenste regionen lijken vastgeroest, ook al komt er af en toe iemand als Adele binnenwalsen (zoals dit jaar). Maar dat laatste is nu juist een typische uiting van menselijk gedrag, zo bleek vandaag tijdens het miniseminar (annex boekpresentatie) De Muziek Zegt Alles in het gebouw van Beeld & Geluid in Hilversum. Hier bleek dat de muziekbeleving van mensen veel zegt over de menselijke psyche.

Reden voor het seminar was het boek De Muziek Zegt Alles, waarin een aantal academici zich buigen over het fenomeen Top 2000 en de beleving van muziek bij mensen in het algemeen. Hoe komt het dat een liedje ons aan het huilen kan maken? Waarom associëren we bepaalde deuntjes met speciale gebeurtenissen uit ons leven? Wat zegt onze muzieksmaak over wie wij zijn? En zelfs als je denkt een afwijkende smaak te hebben, zijn er toch patronen te ontdekken in de muziekconsumptie. Matthijs van Nieuwkerk leidde de gesprekken met een negental onderzoekers en wetenschappers en daar uit kwamen nogal wat opvallende feitjes naar boven. Zo is er bijvoorbeeld een direct verband te leggen tussen de muziek die je rond 16-jarige leeftijd hebt ontdekt en mooi vindt en de ontwikkeling van je muzieksmaak en de muziek die je vervolgens de rest van je leven luistert.

Daarnaast blijkt een mens zijn voorkeur voor muziek op een zelfde manier te ordenen als een voorkeur voor een merk. Econoom Jeroen Hindeloopen stelt dat de artiest het merk is, een liedje een product. “Zoals Philips en een gloeilamp?”, vraagt Van Nieuwkerk. Hindeloopen twijfelt of dat de juiste vergelijking is. “Het zijn uw eigen woorden”, zo haalt Van Nieuwkerk de tekst van Hindeloopen in het boek aan. Onderzoek heeft dus uitgewezen dat de mens ‘merkentrouw’ blijft. Zal de muziek van een artiest (een merk) hem of haar bevallen is de kans dat bij de keuze voor muziek (het product) die nog onbekend is de artiest die men al kent een voorkeur krijgt. Natuurlijk zijn er altijd uitzonderingen op die regel, maar het gros van de mensen denkt en handelt op die manier. Waardoor bij het overgrote deel van de mensen het aantal artiesten waar ze naar luisteren op termijn smaller wordt, zo stel ook econoom Elmer Sterken. “Dat betekent dus dat sommige liedjes populair worden juist omdat een bepaalde artiest ze zingt, niet omdat het direct goede muziek is?”, vraagt Van Nieuwkerk. Sterken beaamt dat.

Tom Goris onderzoekt al jaren de statistieken van de Top 2000 en kan daaruit helder concluderen dat vrouwen een volledig andere muziekbeleving hebben dan mannen. Vrouwen hebben dit jaar massaal Adele de lijst in gestemd, maar – opvallend genoeg – bij vrouwen is de voorkeursstem voor Bohemian Rhapsody van Queen ook hoger dan bij mannen. Uit de statistieken van Goris kwam tevens de steekproef naar voren onder de kiezers van de Top 2000 waarin werd gevraagd dat als ze maar op één liedje mochten stemmen, welke dat zou zijn. Bohemian Rhapsody stond fier bovenaan. Op een indexschaal van 100 (voor de nummer 1) kwam de nummer twee (Eagles’ Hotel California) slechts op een index van 43. “Hoe kan dat toch?”, vraagt Van Nieuwkerk. “We vragen al tien jaar in ons programma willekeurige mensen naar hun nummer 1, en ook los van dat programma zijn we benieuwd. Nooit zegt iemand Queen.” Goris: “Tsja, er zijn in Nederland ook politieke partijen waar niemand op stemt en die toch populair zijn…” Van Nieuwkerk: “Oooooh… Queen is de PVV van de popmuziek!!” Goris: “Dat zijn uw woorden, niet de mijne!”
2-2000
De Muziek Zegt Alles, het boek met de wetenschap achter de Top 2000 en muziekbeleving in het algemeen, ligt vanaf vandaag in de winkels.