Janine Jansen zal acte de présence geven tijdens het Vioolconcert van Mendelssohn dat samen met Dansen Uit Galánta van Kodály en het Concert Voor Orkest van Bartók op het programma staat. Sunwook Kim zal schitteren tijdens een uitvoering van het Derde Pianoconcert van Beethoven, dat vergezeld wordt door de Tweede Symfonie van Brahms. Op het derde programma staan de Ouverture ‘Der Freischütz’ van Weber, de Achtste, ‘Onvoltooide’, Symfonie van Schubert en wederom de Tweede Symfonie van Brahms.

Voor diegene die op bovenvermelde datums in Azië zijn is dit een uitgelezen kans om het KCO eens in een andere zaal te beluisteren. Een gedetailleerd programma is terug te vinden op de site van het Orkest. Voor de fans van het Concertgebouworkest die thuis blijven is het even wachten tot het orkest weer terug is. De eerstvolgende concertreeks is een uitvoering van de Zesde Symfonie van Bruckner in de tweede week van maart onder leiding van chefdirigent Mariss Jansons.

Images Oubliées (vergeten beelden) is de titel van drie korte pianowerken van Claude Debussy. Deze zijn pas na zijn dood uitgegeven, maar dateren uit 1894. Vorig jaar heeft Bart Visman de pianowerken georkestreerd. Hierbij heeft hij een lichte aanpassing in de volgorde gemaakt door het tweede en het derde deel te verwisselen. De drie werken zijn te typeren als sprookjesachtig, gedreven en dromerig. Dirigent David Robertson dirigeert losjes, het Koninklijk Concertgebouw speelt de muziek op een overtuigende manier. Het werk heeft overduidelijke karaktertrekken van Claude Debussy en Bart Visman heeft de essentie van de werken goed weten weer te geven.

Providence van Klaas de Vries begint zeer onrustig. De titel verwijst naar de gelijknamige film van Alain Resnais. Hierin bevindt zich een ernstig zieke oude man in een villa aan de kust. Hij heeft hooguit een paar maanden te leven, maar hij blijft vechten tegen zijn verval. Ongeveer halverwege het stuk maakt de onrust plaats voor concentratie. Een dialoog tussen pauken en altviool zorgt voor prachtige muziekmomenten. De drums werken ietwat bevreemdend, maar tegen het einde daalt er een serene rust over het orkest. Het stuk komt op mij over als een geagiteerd persoon die rust vind.

In de inleiding door directeur Jan Raes en ook in het programmaboekje werd duidelijk gemaakt dat er tussen de twee werken van na de pauze niet geapplaudiseerd mag worden. Het voorspel van Wagner’s Tristan Und Isolde gaat namelijk naadloos over in Schönberg’s Erwartung. Deze overgang is door de wezenlijk verschillende karakters van de muziekstukken nogal vreemd. Het lijkt mij niets toe te voegen aan de muziekervaring, maar het is een apart element. Het lijkt mij voor kenners van de opera Tristan Und Isolde nogal vreemd om na het Voorspel niet de verre tenor Westwärts Schweift Der Blick te horen zingen. En zou Deborah Polaski de tekst Wer Wagt Mich Zu Höhnen? door het hoofd schieten?

Het Voorspel wordt opvallend gedreven uitgevoerd. Er is veel spanning en emotie; het orkest en de dirigent weten mijn aandacht constant vast te houden. Die aandacht verslapt enigszins bij Erwartung. Sopraan Deborah Polaski weet de hysterie van de vrouw goed tot uitdruk te brengen, maar ze vertolkt ook de rust en gelatenheid op een overtuigende manier. Het orkest laat vaak voldoende ruimte voor haar prachtige stem, maar in de luidere stukken sneeuwt zij volledig onder. Door de boventiteling is de tekst van Erwartung gelukkig goed te volgen. Het vervreemdende van deze compositie wordt goed tot uitdrukking gebracht en het stuk is als geheel indrukwekkend uitgevoerd. Wellicht is het gewoon mijn geringe kennis van het stuk zelf dat ervoor zorgt dat mijn gedachten afdwalen. In ieder geval staat de professionaliteit van de musici buiten kijf! Vrijdag 27 januari werd prachtige muziek op hoog nivo ten gehore gebracht.

Galván (1973), telg uit een Sevillaanse flamenco-familie, geldt met zijn choreografieën en zijn dans-performance als één van de grootste en meest eigenzinnige vernieuwers van de flamenco-dans. Hij won zowat alle belangrijke flamencoprijzen. Agerend vanuit de dieptelagen van de flamenco her- groepeert hij diens essentiële elementen in het licht van moderne dans en eigentijdse gecomponeer- de muziek tot beeldende nieuwe expressievormen. Eind jaren 90 richtte hij zijn eigen gezelschap op waarmee hij vanuit een veelvoud van ongewone invalshoeken voorstellingen creëerde.

Voorstellingen als Mira Los Zapatos Rojos, Metamorphosis, een flamenco versie van Kafkas beroemd verhaal Die Verwandlung, Arena, een verrassende voorstelling over het stierengevecht, de barok-flamenco van Tabula Rasa, het dansstuk Solo Flamenco waarin stilte de muziek voor de dans vormt, The Apocalypse, La Edad de Oro en de allernieuwste creatie El Final de este estado de cosas redux die onlangs in de opera La Maestranzain in Sevilla in première ging.

In zijn voorstellingen werkt Galván zowel met artiesten van de klassieke stijl samen als met innovatoren van nieuwe lichtingen als Enrique Morente, Gerardo Núñez, Miguel Poveda, Diego Carrasco, Diego Amador en Alfredo Lagos. Kortom een markant en boeiend nieuw gezicht.

Elke historische gebeurtenis kent een liefdesdrama en is voer voor een opera. Dat doet je dromen van mogelijke opera’s over de oorlog in Afghanistan, de overwinning van Obama, het Belgische record regeringvormen en ons gedoogkabinet. Wanneer worden die gebeurtenissen operawaardig? Of waren Claudio, Nero en Poppea gewoon interessanter? Deze drieënhalf uur durende machtsstrijd is in ieder geval beter te behappen dan de gemiddelde Kamerzitting. Op schoonheidsfoutjes is deze regeringsvergadering in de Deutsche Staatsoper Berlin niet te betrappen. Deze Agrippina is strak en vlot, een prestatie op zich: dit is één van de weinige opera’s die Händel voor Italiaans publiek schreef, en dus bouwde hij enorme lappen recitatief in. Je moet er de tekst bijhouden, maar dan vergeet je zelfs dat er een beeld bij hoort. Vooral de twee überbitches – Agrippina en Poppea, gespeeld door Alexandrina Pendatchanska en Sunhae Im – zijn uitstekende stemactrices. Een boeiend geheel!

Akademie für alte Musik Berlin o.l.v. René Jacobs, met Alexandrina Pendatchanska, Jennifer Rivera, Sunhae Im, Bejun Mehta, Marcos Fink, Neal Davies, Dominique Visse en Daniel Schutzhard.

Marcos Fink (Claudio) zingt een aandoenlijke aria: ‘Ik ben de baas van Rome’, terwijl iedereen om hem heen de stoelpoten onder hem vandaan zaagt.

Deze recensie verscheen eerder in Luister 678.

Voor het concert, om 19:15 uur in de Koorzaal, zal componist Klaas de Vries in gesprek gaan met Renee Jonker. Na afloop van het concert op 26 januari is er een zogenaamde meet & greet met artistiek directeur Joel Ethan Fried, David Robertson, Deborah Polaski en enkele musici uit het orkest. Op 27 januari is er een uitgebreid nachtprogramma in het Entrée Late Night Café. Op vrijdagmiddag 27 januari wordt het thema Verwachting… mede in het kader van TemporaryStedelijk3 nader uitgediept in Confrontaties, om 16.00 uur in de Spiegelzaal. Er wordt onder meer een film van Sarah Morris uit de collectie van het
Stedelijk Museum vertoond.

Morgen, woensdag 25 januari, is er in Spui25 de lezing ‘Wat verwacht u dan?’ door Danny Borsboom. De IJ-Salon bouwt op zaterdagmiddag 28 januari een programma rond werk van Nicolaus A. Huber. Die avond staat in de Kleine Zaal van Het Concertgebouw KCO-solohoboist Alexei Ogrintchouk centraal in een editie van Tijdgenoten, waarin wordt gespeeld met de verwachtingen van de luisteraar in werk van onder meer Alfred Schnittke. Dit alles uiteraard met hooggespannen verwachtingen.

De Nachtegaal van Stravinsky is te kort om alleen uitgevoerd te worden. Met allerlei extra’s werd het programma uitgebreid tot een middag- of avondvullende voorstelling. Deze constructie kwam ietwat gekunsteld over, maar zorgde er wel voor dat het publiek deze niet vaak uitgevoerde opera kon bezoeken. Het Residentie orkest had plaats genomen op het podium, terwijl de orkestbak met water gevuld was. Deze vreemde setting zou pas tijdens de uitvoering van de Nachtegaal verduidelijkt worden.

Het programma was opgedeeld in drie delen. Het eerste gedeelte bestond uit een aantal kleine stukken: Ragtime, Drie Stukken Voor Klarinet Solo, Pribaoetki, Twee Gedichten Van Konstantin Balmont, Wiegeliedjes Van De Kat en Vier Russische Boerenliederen. Door de grote hoeveelheid en de lengte van de verschillende onderdelen kreeg dit gedeelte een zeer fragmentarisch karakter. De Pribaoetki en de Wiegeliedjes hadden moeite om te beklijven, hoewel ze prachtig werden gezongen door de opvallend warme stem van de Russische mezzosopraan Mayram Sokolova. Verder was de uitvoering van de Gedichten noemenswaardig. Niet alleen vanwege hun lengte, maar ook door de krachtige en kleurrijke stem van de Russische sopraan Elena Semenova.

Deel twee bestond uit een uitvoering van een Fabel over de vos Reinaarde. Stravinsky schreef dit werk in 1916 en had een bijzondere setting in gedachte voor de uitvoering. Deze burleske werd door vier zangers (vos, haan, kat, bok) prachtig gezongen en door een vijftal acrobaten via een schimmenspel visueel uitgebeeld. De heerlijke levendigheid en het volkse karakter van het stuk werden prachtig weerspiegeld. Op clowneske manier werden de capriolen van Rein de Vos ten toon gespreid. Leuk dat ook de zangers zich door hun rol lieten meeslepen.

De opera de Nachtegaal bevat eigenlijk maar één echte rol, namelijk die van de Nachtegaal. De rest is bijzaak. De Nachtegaal krijgt veel belcanto en tekst van betekenis. Natuurlijk zou het stuk niets zijn zonder de visser, de keizer en de kokkin, maar toch zijn dit maar bijrollen. Olga Peretyatko zong de sterren van de hemel; het is daarom niet verbazingwekkend dat zij een staande ovatie ontving. Een bravo is zeker op zijn plaats voor de prachtige tenorstem van Edgaras Montvidas als de visser. Hoewel zijn rol summier is, was hij toch duidelijk aanwezig. De Russische bas Ilya Bannik vertolkte een sterke Keizer van China. En met de opvallend mooie kostuums werden prachtige plaatjes geschilderd.

Het bijzondere aan deze uitvoering lag hem echter niet alleen aan het water; de opera werd uitgevoerd met poppen! Af en toe zorgde dit voor een redelijk Efteling-gehalte; bijvoorbeeld wanneer een miniatuurbootje op kolderieke wijze het water doorkruist. Naast het zingen moeten de zangers dus ook nog eens met poppen acteren. Wat is de toegevoegde waarde hiervan en leidt het niet te veel af van de handeling? Het poppenspel was in het oude China al een traditie en het is daarom begrijpelijk dat het in deze opera toegepast wordt. Verder zorgt het voor een extra dimensie die er weer voor zorgt dat regievondsten er minder gekunsteld uitzien. Het bootje met de visser is stijlvol geënsceneerd en met de poppen wordt door de zangers op een natuurlijke manier omgegaan. De verbeelding van de Dood is nogal clownesk; een bed met een enorm doodshoofd en vier ledematen in botten doet me onmiddellijk denken aan Achmed The Dead Terrorist. Buiten deze elementen werkt de enscenering wel. De handeling en het acteerwerk zijn mooi en passend. Het decor is doeltreffend, blinkt niet uit in overdadigheid maar werkt daardoor juist ondersteunend en leidt niet af. De opera de Nachtegaal wordt met overtuiging en professionaliteit op een geslaagde manier uitgevoerd. Dit en de prachtige uitvoering van Renard maken de middag in het Muziektheater tot een memorabel muziekmoment.

De tien releases die begin 2012 uitkomen zijn dubbel CD’s met werken van: Paul Dukas, George Enescu, Alexander Glazunov, Karl Hartmann, Paul Hindemith, Carl Nielsen, Krzysztof Penderecki, Michael Tippett, Kurt Weill, Alexander Zemlinsky. Hoewel het geen giganten uit de klassieke muziek zijn, zijn het ook weer niet de minste helden. Vooral George Enescu is een componist die in mijn ogen ondergewaardeerd is. Voor beginnende luisteraars van klassieke muziek is een serie als de 20th Century Classics van EMI een mooie introductie. De meer geoefende luisteraar zou nog een leuke verzameling werken op kunnen doen van een componist. Voor ieder wat wils!

Deze concert-serie is sinds inmiddels vijf jaar – zowel in de intieme omgeving van een grachtenpand als in het urbane ambiënte van het Bimhuis – de plaats bij uitstek waar nieuwe muziek vanzelfsprekend, verrassend en vervullend tot leven komt, nieuwe muziek gevoed door verschillende bronnen in verschillende benaderingen en verhoudingen van gecomponeerd en geïmproviseerd. Het is een kind van pianist Stevko Busch, initiatiefnemer, organisator en curator van het lab. Een unieke formule die voor ongewone combinaties zorgt en onverwachte verbanden vrijmaakt.

Hiervoor staat een rij van markante en prominente pianostemmen die zich op deze snijvlakken  bewegen en de afgelopen tijd hun markante bijdragen geleverd hebben zoals Misha Mengelberg, Alexander von Schlippenbach, Michael Wollny, Rob van den Broeke, Fred van Hove enerzijds en Uri Caine, Guus Janssen, Daan Vandewalle, Keiko Shichiyo, Dante Boon of een componist-improvisator als de cellist Alfred Zimmerlin anderzijds. Het oversteken, herordenen en uitvinden gebeurt zowel solistisch als verschillende soorten ensembleverband waarin zo uiteenlopende musici als Ab Baars, Gerd Dudek, Paul van Kemenade, Michael Moore of Markus Stockhausen hun stem en muzikale verbeeldingskracht hebben doen gelden.

De New Yorkse componiste en pianiste Sylvie Courvoisier (1968), behorend tot de inner circle van de Downtown-scene rond John Zorn, is een  must in deze serie. Zij heeft in de laatste twee decennia een markante poëtische klankwereld gecreëerd waarin elementen van o.m. Messiaen, Slominsky, Monk  tot een nieuw eigen geheel gevormd worden – opererend op de grensvlakken van doorwrochte compositorische voorzet, improvisatorische vormgeving alsmede afstemming en verfijning in ensembleverband. Daarmee is zij één van meest geprofileerde en interessante jongere pianostemmen. Samen met de  twee percussionistes Ikue Mori en Susie Ibarra richtte zij de groep Mephista op. Haar duo met de violist Mark Feldman vormt de kiemcel van grotere ensembles zoals Lonelyville of het kwartet met de jonge, creatief bloeiende bassist Thomas Morgan en de oude rot, drummer Gerry Hemingway.
Courvoisier is te horen op diverse opnamen van John Zorns Tzadik-label even als op uitgaven van de labels Intakt en ECM. In 1994 debuteerde zij met Sauvagerie Courtois. Haar laatste twee uitgaven zijn getiteld Hotel Du Nord en To Fly To Steal. Solo is zij te horen op Signs and Epigrams.

Concertzender:

• Lightning&Thunder – S. Courvoisier
• Courvoisier/Feldman
• Courvoisier/Eskelin

Uiteraard blijven de merknamen (DNO, HNB en Muziektheater Amsterdam) apart bestaan. Deze hebben in de jaren naam en faam opgebouwd; het zou zonde zijn om daar de vruchten niet van te blijven plukken. Ook blijft de artistieke autonomie van de drie voortbestaan. Verdere voordelen zijn een grotere slagvaardigheid, duidelijker profilering door eenduidiger aansturing en versterking van de mogelijkheden voor cultureel ondernemerschap. Afgestemd beleid op het gebied van marketing, communicatie, verkoop, relatiebeheer, fondsenwerving en sponsoring biedt kansen om de eigen inkomsten te verhogen.

Al deze termen klinken mooi, maar wat zal de bezoeker van het Muziektheater hiervan merken? Worden hierdoor de kaartjes goedkoper of juist duurder? Vinden er meer voorstellingen plaats of juist minder? Moeten we ons zorgen gaan maken om de programmering? Volgens de nieuwe directeuren Pierre Audi (opera) en Ted Brandsen (ballet) niet: ‘De integratie van de drie stichtingen is het resultaat van jarenlange goede samenwerking. We zijn er trots op dat DNO en HNB gerekend worden tot de internationale top. We kijken uit naar een toekomst waarin we de ambitie hebben vernieuwende en vooruitstrevende programmering te blijven realiseren. We zullen bovendien hoog blijven inzetten op educatie- en participatieprojecten om nieuwe doelgroepen te bereiken.’

Leonhardt studeerde klavecimbel aan de Schola Cantorum in Bazel en orkestdirectie in Wenen bij Clemens Kraus. Hij was verantwoordelijk voor de allereerste plaatopnames van de verzamelde cantates van J.S, Bach, in samenwerking met dirigent Nikolaus Harnoncourt. J.S. Bach beschouwde hij als de allergrootste componist, musici slechts als dienaren van componisten. Dat inzicht tekende hem als musicus. Uitvoeringen die niet uitgingen van de wensen van de componist wees hij op principiële gronden af, maar uiteindelijk achtte hij de muziek zelf het belangrijkst. “Een instrument is voor mij alleen maar een middel, geen uitgangspunt.”

Leonhardt was in zijn eigen stad actief als organist van de Nieuwe Kerk en docent aan het Sweelinck Conservatorium. In 2008 ontving hij de Zilveren Medaille van de stad. Leonhardt bleef tot het laatst actief als musicus, zijn laatste concert gaf hij op 12 december vorig jaar in Parijs. Op YouTube staan de opnames van dat concert. De uitvaartplechtigheid vindt volgende week dinsdag plaats in de Amsterdamse Westerkerk.

(Bron: nrc.nl)